Jeśli sąd orzekający w sprawie przyjmie, iż w wyniku bezskuteczności postanowień abuzywnych umowa nie może się ostać, w swym rozstrzygnięciu powinien stwierdzić, iż jest ona nieważna. Wskutek powyższego między stronami dochodzi do zwrotu świadczeń wzajemnych. Kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zwrot środków, które wpłacił na rzecz banku w związku z zawartą umową kredytu. Rozliczenie powinno zostać przeprowadzone w oparciu o tzw. teorię dwóch kondykcji, o czym więcej w artykule – Teoria salda a teoria dwóch kondykcji.

W praktyce dochodzi do kumulacji roszczeń poprzez żądanie w treści pozwu zasądzenia kilku rodzajów roszczeń jednocześnie. Roszczenie o stwierdzenie nieważności jest formułowane wraz z roszczeniem o zapłatę. Przedmiotowa konstrukcja realizowana jest na bazie jednej podstawy faktycznej w oparciu o przepis art. 191 kpc. Wskazać jednak należy, że każde z dochodzonych roszczeń posiada odrębną podstawę prawną. Stwierdzenie nieważności umowy znajduje oparcie w treści art. 189 kc, a dla roszczenia o zapłatę znajdzie zastosowanie art. 410 kc, w którym uregulowano kwestie nienależnych świadczeń  (por. P. Artymionek, A. Citko, Postępowanie w sprawach kredytów frankowych., Warszawa 2021). 

Dodać również należy, że sąd stwierdzając w prawomocnym orzeczeniu, iż umowa jest nieważna, wydaje orzeczenie o charakterze deklaratoryjnym. Oznacza to, iż łączący strony stosunek prawny jest nieważny z mocy samego prawa (ex lege) od dnia zawarcia umowy kredytu (ex tunc), nie zaś od momentu uprawomocnienia się wyroku.

adw. Patryk Skalski

Artykuł Stwierdzenie nieważności umowy kredytu frankowego pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Patryk Skalski.

Jeszcze do niedawna w judykaturze pojawiały się rozbieżności interpretacyjne w zakresie stosowania przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, które w sytuacji wspomnianego wyżej rozstrzygnięcia stanowią podstawę prawną wzajemnych rozliczeń stron. W takiej sytuacji możemy mówić o dwóch koncepcjach- tzw. „teorii salda” i „teorii dwóch kondykcji”. Pierwsza bazuje na kompensacji wzajemnych zobowiązań, zaś druga sprowadza się do traktowania roszczeń każdej ze stron w sposób niezależny.

Innymi słowy teoria salda wymusza określenie przez sąd różnicy między wartością wszystkich uregulowanych przez kredytobiorcę rat a udostępnioną przez bank kwotą. W konsekwencji jedna ze stron umowy byłaby zobowiązana do zwrotu kwoty stanowiącej nadwyżkę będącą wynikiem wspomnianych rozliczeń. Podkreślenia zatem wymaga, że obowiązek zwrotu w przypadku zastosowania teorii salda obciąża wyłącznie ten podmiot, który uzyskał większą korzyść. Jest to niewątpliwie rozwiązanie niekorzystne dla kredytobiorcy, a zarazem nieznajdujące podstaw w obowiązujących przepisach, co potwierdza obecna linia orzecznicza sądów powszechnych oraz stanowisko Sądu Najwyższego.

W uchwałach z dnia 7.05.2021 r. (III CZP 6/21, LEX nr 3170921) oraz z dnia 16.02.2021 r. (III CZP 11/20, LEX nr 3120579) Sąd Najwyższy w sposób jednoznaczny zakwestionował zasadność stosowania teorii salda, wskazując, iż w przypadku stwierdzenia nieważności umowy kredytu powinna znaleźć zastosowanie tzw. „teoria dwóch kondykcji”. Jest to trafne stanowisko, gdyż teoria dwóch kondykcji powoduje konieczność traktowania każdego z roszczeń stron w sposób niezależny. Oznacza to, że nawet jeśli kredytobiorca nie spłacił jeszcze kredytu, który zaciągnął w banku, może dochodzić zwrotu spełnionych na rzecz kredytodawcy świadczeń.

W celu zlecenia sporządzenia oraz wniesienia pozwu w tzw. sprawie frankowej zachęcamy do kontaktu z Kancelarią.

adw. Patryk Skalski

Artykuł Teoria salda a teoria dwóch kondykcji pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Patryk Skalski.

Na gruncie tzw. spraw frankowych spotykamy się z dwoma rodzajami kredytów, które zaliczyć należy do kredytów walutowych. Są to kredyty denominowane i indeksowane. Chcąc zdefiniować istotę każdego z kredytów oraz dzielące je różnice, należy odnieść się do wypracowanego w tym zakresie dorobku orzecznictwa i doktryny, gdyż brak jest ustawowej definicji przywołanych pojęć.

Kredyt denominowany do CHF

W przypadku kredytu denominowanego saldo kredytu wyrażone zostaje w CHF, zaś wypłata tej kwoty następuje w PLN. Do przeliczenia wykorzystany zostaje kurs kupna CHF z dnia uruchomienia kredytu. Podkreślenia zarazem wymaga, że spłata rat kapitałowo-odsetkowych również następuje w złotych. Kredytobiorca zawierając taką umowę, nie może mieć pewności, jaka w rzeczywistości kwota kredytu zostanie mu wypłacona. Uwzględnienia wymaga, że tzw. wahania kursów między dniem zawarcia umowy a dniem wypłacenia środków mogą doprowadzić do sytuacji, w której na konto kredytobiorcy wpłynie wyższa lub niższa wartość środków od wartości, o jaką pierwotnie wnioskował.

Definicję kredytu denominowanego w celny sposób zakreśla Sąd Okręgowy w Olsztynie w orzeczeniu z dnia 17 kwietnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt. I C 551/17 –

„Można zatem oprzeć się na twierdzeniu, że jest to kredyt, którego wartość wyrażona została w umowie w walucie obcej. Innymi słowy, bank umówił się z kredytobiorcą na pożyczenie mu określonej kwoty określonej w walucie obcej, ale uruchomiony został w walucie polskiej. Kredytobiorca dokonuje spłaty rat kapitałowo-odsetkowych również w walucie polskiej, po przeliczeniu według kursu wymiany walut na dany dzień (najczęściej dzień spłaty). Kredytobiorca zwraca bankowi sumę nominalną udzielonego kredytu (kapitału) stanowiącą określoną równowartość waluty obcej, w zależności od bieżącego kursu wymiany walut, wraz z odsetkami oraz ewentualnymi innymi opłatami i prowizjami (por. Raport Rzecznika Finansowego, Analiza prawna wybranych postanowień umownych stosowanych przez banki w umowach kredytu indeksowanych do waluty obcej lub denominowanych w walucie obcej zawieranych z konsumentami, Warszawa 2016 r., s. 9). Czym bowiem jest taki kurs w odniesieniu do produktu, jakim jest kredyt denominowany kursem waluty obcej. Tu kurs waluty nie stanowi ceny, po jakiej kredytobiorca kupuje lub sprzedaje walutę od banku, lecz jest miernikiem wartości zobowiązania kredytobiorcy wynikającego z umowy kredytu. Każde odchylenie kursu w porównaniu do kursu opublikowanego przez NBP (jako najbardziej obiektywny wskaźnik rynkowej wartości walut w Polsce) powoduje wzrost lub spadek zobowiązania kredytowego.”

Kredyt indeksowany do CHF

W przypadku kredytu indeksowanego do CHF jest on wypłacany w złotówkach. Należy jednak podkreślić, że wartość kapitału kredytu podlega przeliczeniu na CHF według bieżącego kursu wymiany walut. Innymi słowy, w momencie kiedy dochodzi do wypłaty przez bank środków na konto kredytobiorcy, saldo zadłużenia zostaje przeliczone na walutę obcą zgodnie z kursem kupna.

Mechanizmem indeksacji pozostają objęte również raty kapitałowo-odsetkowe. Wówczas bank w dniu wymagalności dokonuje przeliczenia danej raty w CHF na PLN przy zastosowaniu kursu sprzedaży CHF. Przedmiotowa operacja dokonywana jest zazwyczaj przy wykorzystaniu tabeli kursów obowiązujących w banku będącym kredytodawcą.

W oczywisty sposób zmiany kursów walut w trakcie okresu kredytowania mają wpływ na wysokość zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowe.

adw. Patryk Skalski

Artykuł Kredyt denominowany a indeksowany pochodzi z serwisu Kancelaria Adwokacka Patryk Skalski.